Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.      Sluiten
 

Grote Multatuli joeg Enkhuizers tegen zich in het harnas

Volgende » « Vorige ^ Terug naar het Overzicht
Bron / Auteur: Klaas Koeman

Kaasmarkt met rechts de Kolfbaan
Kaasmarkt met rechts de Kolfbaan
Ook vroeger al bezochten BN'ers met enige regelmaat Enkhuizen, meestal om in De Doelen, het Park of de Kolfbaan een toespraak te houden of een lezing te geven. Een van de beroemdheden die zich verwaardigde om naar het Haringstadje af te reizen, was de schrijver Eduard Douwes Dekker (1820-1887). Ook toen al beter bekend onder zijn artiestennaam: Multatuli.

Op 9 maart 1880 bezocht de bekende schrijver Enkhuizen. Hij kwam spreken in de Kolfbaan van Scholten op de Noorderhavendijk. Bij Egmond, de uitgever van de Enkhuizer Courant, kon men voor een gulden een kaartje kopen om hem in levenden lijve te aanschouwen.

Grote Multatuli joeg Enkhuizers tegen zich in het harnas
De grote Multatuli was beroemd en berucht. Men erkende dat hij een goede schrijver was, maar veel mensen hadden moeite met zijn scherpe pen en tong, die hij gebruikte in zijn niets ontziende strijd tegen alles wat hij kleinburgerlijk of huichelachtig vond. Bovendien was hij een vrijdenker en een atheïst en volgens sommigen kon het niet veel erger.

In de Enkhuizer Courant verscheen die week een verslag van zijn drie uur (!) durende lezing. De verslaggever ondertekende met 'Harro', onbekend is helaas wie dit was. Wel wordt duidelijk dat hij een bewonderaar was van de schrijver Multatuli. Met name noemde hij 'de Max Havelaar' en 'De bruid daarboven'. De boeken hadden 'zijn luchtkastelen aan puin geschoten, zijn utopieën aan flarden'.
Harro moest echter met spijt constateren dat veel van zijn stadsgenoten waren weggebleven. Kennelijk was er een vast publiek voor dit soort avonden.

Eduard Douwes Dekker was direct fel van leer getrokken. Nadat hij het publiek even bestudeerd had, verklaarde hij droogjes dat hij eenvoudige onderwerpen zou behandelen. Harro en anderen voelden zich beledigd. De avond begon dus al goed. Maar al dan niet eenvoudig, veel onderwerpen passeerden de revue: Frederik de Grote, Jezus, Taillerant, koning Salomon, Boerhave, de 80 wijzen van het Binnenhof.

In de loop van de avond raakte Harro steeds meer teleurgesteld in de spreker. Douwes Dekker was persoonlijk geworden in zijn aanvallen. De dichter Ten Kate werd een 'versjesmaker' genoemd en Tweede Kamerleden waren in Multatuli's ogen 'taalkundige sukkels'. De spreker fulmineerde tegen het spreekwoord 'je moet de mensen nemen zoals ze zijn'. Dat was voor hem het criterium van de domheid. Met mensen die dit gezegde bezigden, wilde hij niets van doen hebben.

Blote vrouwen
Harro en met hem meer Enkhuizers raakten een beetje geïrriteerd. In de krant maakte Harro een fraaie, zij het ietwat breedsprakige vergelijking om deze irritatie uit te leggen. De Weense schilder Hans Makart (1840-1884) schilderde op zijn schilderij 'de Intocht van Keizer Karei V' vijf naakte vrouwen. Historisch gezien hoorden die daar niet, volgens Harro, maar de schilder vond het gewoon leuk om blote vrouwen te schilderen. Op dezelfde manier sleepte Multatuli een pastoor, een preekstoel en een Christusbeeld erbij; gewoon omdat hij daar een hekel aan had.

Ook de verdere avond tierde Douwes Dekker dat het een lieve lust was. Hij ging tekeer tegen beunhazen in de literatuur, conducteurs die het woord 'pardon' op de verkeerde momenten gebruiken en winkelmeisjes die het over 'billijk' hadden.

Of Harro spijt had van zijn gulden? Nee, hij had toch genoten van het taalgebruik van Multatuli, maar het viel hem wel tegen dat de schrijver zo'n 'onfatsoenlijk spreker' bleek te zijn. Eigenlijk leek hij op iemand die in een gekkenhuis zat, terwijl hij dacht de meest verstandige mens op aarde te zijn. Nee, Multatuli had zich bepaald niet populair gemaakt in Enkhuizen.



Volg ons via RSS
Volg ons op Twitter
Volg ons op Facebook
Volg ons op Youtube