Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.      Sluiten
 

1 September 1870: de HBS opent haar deuren voor 33 leerlingen

Volgende » « Vorige ^ Terug naar het Overzicht
Bron / Auteur: Klaas Koeman

1 September 1870: de HBS opent haar deuren voor 33 leerlingen

Er moest nog hard om de nieuwe HBS gevochten worden. Van oudsher had Enkhuizen een Latijnse School, waar een klein aantal jongens door de directeur voorbereid werden op een universitaire opleiding. Uiteraard konden alleen de zonen van de zeer belangrijke families op deze school terecht.


De Latijnse School

De opleiding die leerlingen op de Latijnse school kregen was zeer beperkt. Eigenlijk kon je er alleen maar mee naar de universiteit om rechten of theologie studeren. In 1863 probeerde Thorbecke met zijn wet op het Middelbaar Onderwijs een modernere vorm van onderwijs te introduceren: de HBS moest de meer praktijkgerichte leerlingen opleiden.
Maar het duurde nog wel even voordat er een HBS in Enkhuizen werd opgericht. Die nieuwe school vormde onderwerp van een fel conflict tussen de nieuwe liberalen, die graag een moderne onderwijs wilden, en de conservatieven, die graag alles bij het oude wilden houden.

In hun ogen had de Latijnse School een aantal voordelen: er zaten weinig leerlingen op die school. Meer dan 10 kinderen waren er vaak niet te vinden voor deze specifieke vorm van onderwijs. Nogmaals voor een carrière in de handel of nijverheid was deze opleiding totaal ongeschikt. Iedereen die ooit zijn eigen geld moest verdienen, had op de Latijnse School eigenlijk niets te zoeken. Maar daardoor was de school niet alleen uiterst elitair, ze was ook voor de stad zeer goedkoop. Meer dan één personeelslid, de directeur was vaak niet nodig. De gemeente had ook de volledige zeggenschap over de school. Dat was anders bij de HBS van Thorbecke, waar een inspecteur de kwaliteit bewaakte.

Maar een beetje veranderen wilden de conservatieven wel. In 1854 werd de Latijnse School veranderd in een gymnasium met 2 afdelingen. De tweede, of B-afdeling, verzorgde iets praktischer onderwijs. Er werd zelfs gesproken over wiskunde en een moderne vreemde taal! Jammer was dat het gymnasium wel duurder was dan de Latijnse School. Toch verdriedubbelde het leerlingenaantal in een paar jaar. De oude Latijnse School had in 1854 7 leerlingen. Het gymnasium had er, vooral door de B-afdeling, zelfs 22! Voor de liberalen was dat nóg een argument om die B-afdeling snel om te bouwen tot een moderne HBS. 

Het Zeekantoor

De strijd om de HBS werd uiteraard gevoerd met als inzet de financiën. Thorbecke was niet ongenegen geweest om de Enkhuizer HBS een subsidie te geven, maar die was niet kostendekkend. Vooral de verbouwing van het oude Zeekantoor, waar ooit de Admiraliteit was gevestigd, bleek duur, en een ander gebouw was er niet. Het pand kon nu niet meer als school gebruikt worden, het stortte bijna in! ’s Winters werd er, onder andere, soep gekookt voor de armen. Voor deze activiteit moest een andere ruimte in de stad gevonden worden. En dat bracht ook weer kosten met zich mee. Een raadslid, A. L. van Slochteren , uitte zich zeer radicaal. Al het middelbaar onderwijs was in zijn ogen een elitaire aangelegenheid. ‘Afschaffen en het geld naar de Armenscholen’, verklaarde hij in de raad. 

Ds. Harting

De liberalen hadden de tijd mee. In 1868 moest de conservatieve burgemeester Van Bleiswijk wegens gezondheidsredenen aftreden. Hij werd opgevolgd door de veel vooruitstrevender G. Bruynis. Buiten de raad roerde de doopsgezinde dominee Harting zich. In zijn brochure - hij schreef die samen met het gemeenteraadslid G.P. Nijhoff -  ‘Een stem van de minderheid’ pleitte hij sterk voor een driejarige HBS in Enkhuizen.

Het hielp, op 1 september kon de driejarige HBS haar deuren in het Zeekantoor openen, er waren maar liefst 33 leerlingen. Tegelijkertijd begon de Burgeravondschool ook haar lessen. Deze school begon met 60 leerlingen. Er was nu dus ook onderwijs voor de werkende stand.

Meisjes!

De felle discussie rond de HBS was gevoerd. In 1880 werd er in de raad nog een keer gediscussieerd over het voorstel van de wiskundeleraar  L. Dondorff om ook meisjes op de school toe te laten. Het duurde een jaar, maar in 1881 kon de eerste leerlinge haar plaats in de banken innemen. Op de eerste lerares moest men meer dan dertig jaar wachten. In 1912 begon mejuffrouw Szper aan de HBS haar onderwijscarrière.

Een nieuw gebouw

In 1902 kreeg de school zelfs een nieuw gebouw. Opnieuw waren het de liberalen die hun HBS steunden. De ARP, de antirevolutionaire partij, langzaam in opkomst, protesteerde// fel. De school zou veel te duur zijn voor zo’n kleine gemeente. Het zal ook wel mee gespeeld hebben dat haar leden nog net niet welvarend genoeg waren om hun kinderen naar de HBS te sturen. Ook het openbare karakter van de school zal hun wel dwarsgezeten hebben.

Rijks HBS

Eigenlijk verstomden de discussie over het geld pas in 1921. De school werd overgenomen door het Rijk en het werd zelfs een vijfjarige HBS, voorlopig was het middelbaar onderwijs in Enkhuizen gered.



Volg ons via RSS
Volg ons op Twitter
Volg ons op Facebook
Volg ons op Youtube