Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.      Sluiten
 

Mensen uit een stil stadje

Volgende » « Vorige ^ Terug naar het Overzicht
Bron / Auteur: Klaas Koeman

Alie Smeding.
Alie Smeding.
Met haar boek ‘Menschen uit ’n stil stadje’ (1920) brak Alie Smeding (1890-1937) als schrijfster door. Ze woonde bij haar ouders in het, nog bestaande, grote pand op de hoek van Havenweg en de Brugstraat. Haar vader was kompasmaker en dreef daar een winkel in scheepvaartbenodigdheden.

Haar geschrijf werd haar niet in dank afgenomen. ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’, werd er gedacht. En dat een vrouw zo haar eigen gang ging, werd ook niet gewaardeerd. Daarbij: wie er met ‘Menschen uit ’n stil stadje’ bedoeld werden, was voor iedereen duidelijk. Veel Enkhuzers voelden zich te kijk gezet.

Haar eerste verhalen waren nog keurig in christelijke tijdschriften verschenen, maar de verhalen werden minder en minder religieus. ‘Menschen uit ’n stil stadje’ en het volgende boek ‘Sterke Webben’ (1922) werden te wereldlijk gevonden. In boeken als ‘Achter het Anker’ (1924), ‘Het wazige land’ (1925) en ‘Duivelsnaaigaren’ (1927) werd er zelfs over seksuele verlangens, ongehuwd moederschap en abortus gesproken! Binnen het zeer gereformeerde gezin Smeding werd de carrière van dochter Alie absoluut niet gewaardeerd. Haar broer Fake schreef later dat er in die tijd een dreigende stilte in het ouderlijk huis heerste.

Buiten het ouderlijk huis was het al niet veel beter. De Enkhuizer Courant kreeg een dreigbrief omdat er een boek van Alie Smeding in de etalage van de krantenuitgever lag. Alie zelf kreeg ook dreigbrieven en werd op straat lastig gevallen. Uiteindelijk hield ze het in Enkhuizen niet meer vol en in 1926 vertrok ze naar Rotterdam waar haar broer inmiddels leraar op een HBS was.  

De zondaar

In 1927 kwam misschien haar beroemdste, of beruchtste, boek ‘De zondaar’ uit. Het schandaal dat dat boek veroorzaakte werd zo groot, dat Alie Smeding er bijna onder bezweek. Het thema is weer het seksuele verlangen.

De hoofdpersoon Dirk Hartsen, leraar in Amsterdam lijdt onder een ongelukkig huwelijk. Eerst heeft hij een, seksueel gelukkige - dus zondige - relatie met een dienstmeisje, en later zoekt hij zelfs zijn heil bij prostituees. Ook onderwerpen als voorbehoedsmiddelen, abortus, buitenechtelijke relaties en echtscheiding komen in het boek ter sprake. De rel rond ´De Zondaar´ werd nog groter, en misschien gênanter, toen uitkwam dat de hoofdpersoon een collega van haar broer was. Hij had ooit zijn hart over zijn slechte huwelijk bij haar uitgestort en haar gesmeekt over deze problemen te schrijven. Zijn vrouw had nog geprobeerd om de publicatie van het boek te voorkomen maar tevergeefs.

Een rel

Intellectueel Nederland stond op zijn kop. In het Nieuwsblad voor den Boekhandel schreef de uitgever Wouter Nijhoff, de vader van Martinus Nijhoff, dat hij het een ´vies boek´ vond, met ‘walgingwekkende viezigheden’ en hij sprak van pornografie. Nijgh en van Ditmar, de uitgevers van de Zondaar, protesteerden bij de redactie van het Nieuwsblad en kregen gelijk. Zo hoorden uitgevers niet met elkaar om te gaan.

Ook in het literaire tijdschrift ‘de Gids’ werd er over het vermeende pornografische gehalte van Smedings boek gediscussieerd. Hier nam Martinus Nijhoff het voortouw. E. du Perron reageerde daar weer op en nam de kennis over pornografie van de deftige Nijhoff op de korrel. Perron vond de hele affaire nogal amusant. Hij schrijft zelfs een ballade over de rel. De titel van deze ballade zegt genoeg: ‘Ballade der Polderlandsche Onrustige Kapoenen.’ (kapoenen zijn gecastreerde hanen!).

Alie Smeding leed onder de felle aanvallen. Het was haar bedoeling niet om te aanstoot te geven en al helemaal niet om zinnenprikkelende literatuur te schrijven. Ze wilde alleen maar over een probleem schrijven waar veel mensen mee worstelden.

Dominee van Wijhe

Na de publicatie van de ´De Zondaar´ schreef Alie Smeding dat ze over het thema hartstochten uitgeschreven was. Ze wilde zich meer op het schrijven van religieuze romans concentreren, hoewel er ook verhalen in socialistische bladen verschenen. De hoop op een huwelijk, ze was 37 en door haar werk nogal controversieel, had ze opgegeven.

Maar nog geen jaar na De Zondaar kwam ze in contact met de vrijzinnig-protestantse, en zeer rode, dominee van Wijhe. Ze trouwden in oktober 1928.

Ook na haar huwelijk bleef ze schrijven, maar haar thematiek was veranderd. Haar romans waren inderdaad religieus geworden. Ze bleef wel vrijmoedig over seksuele zaken schrijven maar die vormden niet meer de hoofdthema´s van haar boeken. Ze overleed in 1939.



Volg ons via RSS
Volg ons op Twitter
Volg ons op Facebook
Volg ons op Youtube